Θεσμοί Δημοκρατίας…

Η σύγχρονη Δημοκρατία είναι το αποτέλεσμα συνεχούς βελτίωσης, με βάση το ισχύον περιβάλλον, της δημοκρατικοποίησης του αντιπροσωπευτικού συστήματος, μέσω μιας βαθύτερης συμμετοχής του λαού στα πολιτικά δρώμενα. Ειδικότερα, στη σύγχρονη Δημοκρατία, έχουμε όχι αντιπροσώπους αλλά «εκπροσώπους» του λαού, δηλαδή εκπροσώπους που μέσω του θεσμού των πολιτικών παρατάξεων  μεταφέρουν τη θέληση του λαού. Ακόμα, ισχύει η αρχή της ταυτότητας, αφού η πηγή κι η άσκηση της εξουσίας συγκεντρώνονται στο πρόσωπο του λαού.

Τα βασικά σκέλη της σύγχρονης Δημοκρατίας είναι δύο, καθιερώνοντας την έτσι ως μεικτή Δημοκρατία. Το ένα σκέλος είναι οι πολιτικές παρατάξεις και το άλλο οι θεσμοί άμεσης δημοκρατίας. Οι θεσμοί άμεσης δημοκρατίας εκφράζουν τη βαθύτερη ανάγκη του λαού για άμεση άσκηση και συμμετοχή στην εξουσία καθώς και για άμεση λήψη αποφάσεων. Όσο περισσότερους θεσμούς άμεσης δημοκρατίας καθιερώνει ένα Σύνταγμα τόσο πιο κοντά είναι σε αυτή. Αντίθετα, όταν δεν προβλέπονται θεσμοί άμεσης συμμετοχής του λαού στην εξουσία, τότε το πολιτικό σύστημα βρίσκεται πιο κοντά στο αντιπροσωπευτικό σύστημα. Θεσμοί άμεσης δημοκρατίας είναι η νομοθετική πρωτοβουλία πολιτών, το δημοψήφισμα και η ανάκληση αιρετών.

Σύμφωνα με το ελληνικό Σύνταγμα η διεξαγωγή δημοψηφίσματος εξαρτάται αποκλειστικά από την Κυβέρνηση και τη Βουλή δεδομένου ότι προκηρύσσεται,  είτε για κρίσιμα εθνικά θέματα κατόπιν πρότασης της κυβέρνησης και απόφασης τουλάχιστον 151 βουλευτών, είτε για ψηφισθέντα νόμο κατόπιν πρότασης τουλάχιστον 120 βουλευτών και απόφασης τουλάχιστον 180 βουλευτών: “Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας προκηρύσσει με διάταγμα δημοψήφισμα για κρίσιμα εθνικά θέματα, ύστερα από απόφαση της απόλυτης πλειοψηφίας του όλου αριθμού των βουλευτών, που λαμβάνεται με πρόταση του Υπουργικού Συμβουλίου. Δημοψήφισμα προκηρύσσεται από τον Πρόεδρο της δημοκρατίας με διάταγμα και για ψηφισμένα νομοσχέδια που ρυθμίζουν σοβαρό κοινωνικό ζήτημα, εκτός από τα δημοσιονομικά, εφόσον αυτό αποφασιστεί από τα τρία πέμπτα του συνόλου των βουλευτών ύστερα από πρόταση των δύο πέμπτων του συνόλου…” (άρ.44 παρ.2 Σ). 

Ιστορικά, εφόσον δεν προβλέπεται λαϊκή πρωτοβουλία για διενέργεια δημοψηφίσματος, από τη ψήφιση του Συντάγματος μέχρι σήμερα ουδέποτε η Κυβέρνηση και η Βουλή προκήρυξαν έστω και ένα δημοψήφισμα. Βεβαίως, δεν προβλέπεται δημοψήφισμα, όχι μόνο για αναθεώρηση του Συντάγματος, αλλά ούτε σε επίπεδο Δήμων ή Περιφερειών. Το ελληνικό Σύνταγμα είναι αναχρονιστικό και ενάντια στην άμεση δημοκρατία. Απαιτείται ριζική συνταγματική του μεταρρύθμιση, που θα θεσπίζει τη δυνατότητα δημοψηφίσματος κατόπιν λαϊκής πρωτοβουλίας, τόσο για την ψήφιση ή την κατάργηση νόμου,  ή την ανάκληση αξιωματούχου, όσο και για την αναθεώρηση  ή τη θέσπιση νέου Συντάγματος. Επίσης θα πρέπει να προβλεφθεί η δυνατότητα διενέργειας δημοψηφισμάτων σε επίπεδο δήμου ή περιφέρειας.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι στην Ελλάδα σήμερα υπάρχει ανάγκη εκσυγχρονισμού, τόσο του πολιτικού συστήματος, όσο και σημαντικών κρατικών δομών - εξουσιών. Η κρίση αντιπροσώπευσης του πολιτικού συστήματος καταδεικνύει την ανάγκη της θέσπισης θεσμών άμεσης δημοκρατίας. Η συνταγματική αναθεώρηση θα μπορούσε να συμβάλει προς την κατεύθυνση αυτή, υπό προϋποθέσεις.