H επόμενη ημέρα του μαύρου σύννεφου!

H επόμενη ημέρα του μαύρου σύννεφου!

Του Δημήτρη Μάρδα

Αν. καθηγητή Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του ΑΠΘ

www.mardas.gr

Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 27^ης Οκτωβρίου οδηγεί, εκτός των άλλων, στο υπό προϋποθέσεις ‘κούρεμα’ του δημόσιου χρέους της χώρας κατά 100 δις ευρώ. Οι πιέσεις της κας Λαγκάρντ, Γεν. Διευθύντριας του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ),  απέδωσαν με συνέπεια να οδηγηθούν οι αρχηγοί των κρατών-μελών στις γνωστές αποφάσεις, σε χρόνο ρεκόρ για τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Η κα Λαγκάρντ είχε συνδέσει τη συμμετοχή του ΔΝΤ στην 6^η δόση της Ελλάδας με τη συγκεκριμένη απόφαση για το ‘κούρεμα’.

 Το ‘κούρεμα’ του χρέους είναι ένα καλό σημείο εκκίνησης και τίποτα άλλο. Συμβάλλει, σε συνδυασμό με ένα σύνολο μέτρων, στο συμμάζεμα του μαύρου σύννεφου που αιωρούταν  σκόρπιο πάνω από την ελληνική οικονομία. Περιορίζει το βαθμό της αβεβαιότητας, δίνοντας από την άλλη πλευρά μια ανάσα πνοής στην εγχώρια αγορά.

Τα προβλήματα όμως πολλαπλασιάζονται με ταχύτατους ρυθμούς. Έτσι, ενδεικτικά σημειώνεται, ότι υγιείς εταιρίες αδυνατούν να καταγράψουν μια ομαλή πορεία στην παραγωγή προϊόντων, λόγω έλλειψης πρώτων υλών, μια πρωτόγνωρη εξέλιξη στις ημέρες μας. Επίσης, άλλοι παραγωγοί δε βρίσκουν να αγοράσουν από τους εγχώριους προμηθευτές υλικά συσκευασίας, εξαιτίας της έλλειψης των τελευταίων. Έτσι, αδυνατούν να στείλουν στις ξένες αγορές τα έτοιμα προϊόντα τους, γιατί απλούστατα δεν μπορούν να τα συσκευάσουν(!!!).

            Οι αρμόδιοι με την αγορά υπουργοί φαίνονται συχνά πλήρως αποσυνδεδεμένοι από την επιχειρηματική καθημερινότητα που σκιαγραφείται από δεκάδες επώδυνες παρόμοιες εξελίξεις.

Οι χειρισμοί της επόμενης ημέρας θα δείξουν κατά πόσο αυτό το μαύρο σύννεφο που περιορίστηκε σε ένα τμήμα του ουρανού, θα σκορπίσει πάλι ή θα γίνει μια αδιαπέραστη ομίχλη ή θα διαλυθεί πλήρως. Μόνο το σκέλος της παραμελημένης ανάπτυξης μπορεί να εγγυηθεί την εξαφάνισή του.

Οι έως σήμερα αναποτελεσματικές πολιτικές με πρωταγωνιστές κατά κύριο λόγο τους αρμόδιους υπουργούς του Υπουργείου Ανάπτυξης και των συναρμοδίων Υπουργείων, δεν έδωσαν διέξοδο στις επενδύσεις, που εξακολουθούν να καρκινοβατούν, παρά τις ευκαιρίες που παρουσιάζει η χώρα μας.

Σε 22,9 δις ευρώ ανέρχονταν πέρυσι οι αιτήσεις για επενδύσεις στην Ελλάδα, σύμφωνα με διάφορα δημοσιεύματα. Εκτός από το ναυάγιο της επένδυσης των 4 δις ευρώ του Κατάρ στον Αστακό –χωρίς να δοθούν επαρκείς ερμηνείες εκ μέρους του τότε κύριου χειριστή του ντοσιέ του κου Παμπούκη– και της επιτυχούς έκβασης αυτής του χρυσού που έλαβε χώρα στη Χαλκιδική πρόσφατα, δεν ακούστηκε  άλλη μεγάλη προσπάθεια.

Αν δεν απογειωθεί η οικονομία με νέες επενδύσεις σύντομα θα διαπιστωθεί νέα απόκλιση στα  έσοδα, γεγονός που θα επιτείνει την πολιτική λιτότητας.

Οι άνω των έξι υπογραφές υπουργών που χρειάζονται για την έγκριση μιας επένδυσης, όπως και η πολυνομία, στοιχεία λοιπόν που με έναν ακατανόητο τρόπο συντηρούνται ακόμη και σήμερα, αναστέλλουν προσπάθειες για ανάκαμψη.

Το Υπουργείο Ανάπτυξης, φαίνεται να συνεχίζει να παίζει το ρόλο της «Ωραίας Κοιμωμένης». Έτσι, το ΕΣΠΑ, παρά τις στρεβλώσεις του, εξακολουθεί να παραμένει δεμένο στο λιμάνι της ακινησίας από το 2008 και μετά.

Λύσεις υπάρχουν πολλές. Και αν οι κυβερνώντες δε διαθέτουν τη γνώση, τη στρατηγική και τη φαντασία για να κάνουν το αυτονόητο, ας αντιγράψουν βέλτιστες πρακτικές που χρησιμοποιούνται με επιτυχία σε όλο τον κόσμο.

Δεν φοβάμαι τίποτα, είμαι ελεύθερος….

Η παράφραση στη ρήση του Καζαντζάκη ταιριάζει ακριβώς στις μέρες μας. Κοιτώντας γύρω τους γνωστούς και φίλους, διακρίνω αρχικά χαμόγελα αμηχανίας τη βασική ελληνική ρήση «τι κάνεις;» και μετά το κλασσικό ερώτημα: Πως βλέπεις την κατάσταση;

Είναι γεγονός πως οι πολίτες αυτής της χώρας έχουν δεχθεί σε χρονικό διάστημα περίπου 18 μηνών απανωτά χτυπήματα «πάνω και κάτω από τη ζώνη» σε εργασιακό, κοινωνικό, πολιτιστικό και πολιτειακό επίπεδο. Ξαφνικά όλοι άρχισαν να διαπιστώνουν άλλοι λιγότερο και άλλοι περισσότερο, ότι η ζωή τους διαφοροποιείται άμεσα με κατεύθυνση ένα αρκετά χαμηλότερο βιοτικό επίπεδο, ιδιαίτερα για την ονομαζόμενη μεσαία αστική τάξη, αλλά και μεσαία επιχείρηση. Οι μισθωτοί και οι συνταξιούχοι ήταν και οι πρώτοι που το βίωσαν καθόσον οι παροχές που λαμβάνουν ελέγχονται από το Κράτος, αλλά και οι μισθωτοί του ιδιωτικού τομέα βίωσαν την εργατική βία, από πολλούς εργοδότες, που θέτουν το κέρδος τους πολύ πιο πάνω από τον άνθρωπο.

Οι συνέπειες της πτώσης αυτής για αρκετούς Έλληνες είναι τρομακτικές όπως : ανεργία, απώλεια περιουσιακών στοιχείων τους και στη συνέχεια επίπεδο διαβίωσης «φτώχεια». Η σύνθεση  όμως της ελληνικής κοινωνίας με την οικογένεια να είναι τόσο άρρηκτα δεμένη, ακόμη και σήμερα, δεν επέτρεψε να έχουμε φαινόμενα αποσύνθεσης  του κοινωνικού ιστού. Αν δεν είχε υπάρξει αυτή η κοινωνική στήριξη της οικογένειας θα είχαμε σήμερα μια κοινωνική έκρηξη της οποίας το μέγεθος κανείς δεν είναι δυνατόν να φανταστεί. Αυτά που ζούμε σήμερα με τους «αγανακτισμένους»  και τις λοιπές κοινωνικές ομάδες που αντιδρούν δεν είναι τίποτε μπροστά στην κοινωνία που διαμαρτύρεται γιατί «δεν έχει τα προς το ζην».  

Το ελληνικό κράτος έχει πτωχεύσει ουσιαστικά από τον Μάρτιο του 2010 και τυπικά με το αναμενόμενο «κούρεμα» τον Νοέμβριο του 2011. Για να επιτευχθεί αυτό η Κυβέρνηση ανέλαβε την ευθύνη της υπογραφής επαχθών συμφωνιών με τους δανειστές μας  και με δεδομένη την αδυναμία της να ελέγξει και να κατευθύνει επιτυχώς το Δημόσιο Τομέα, προχώρησε στην εύκολη λύση της συλλογής φορολογητέας ύλης από τους συνήθεις δότες του κράτους μισθωτούς και συνταξιούχους. Παράλληλα για να επιτύχει τους στόχους που έθεσαν οι δανειστές μας προχώρησε σε αύξηση της έμμεσης φορολογίας με αποτέλεσμα τη γενικότερη μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος των ελλήνων πολιτών.

Δυστυχώς οι έλληνες πολιτικοί γενικότερα δεν έχουν αντιληφθεί ότι «η κατάσταση δεν πάει άλλο». Οι πολίτες έχουν φτάσει στο «όριο» των αντοχών τους και των δυνατοτήτων τους, μάλιστα αυτό το έχουν αντιληφθεί και οι δανειστές μας. Σε αυτή τη χρονική στιγμή ο Έλληνας Πολίτης δεν φοβάται τίποτα γιατί έφτασε στο δικό του «πάτο». Από εδώ και πέρα αυτοί που πρέπει να φοβούνται είναι οι περισσότεροι έλληνες πολιτικοί, οι οποίοι θα έχουν να αντιμετωπίσουν στην καθημερινότητα τους την καθολική αγανάκτηση ενός περήφανου λαού το οποίο οδήγησαν με τα έργα τους στην εξαθλίωση και στην πλήρη υποταγή στις αξιώσεις των δανειστών μας. Ξεχνούν ότι ο λαός μας έχει αποδείξει ιστορικά ότι προτιμά να πεθαίνει υπερήφανος, παρά να ζει κάτω από την οποιαδήποτε «σκλαβιά», έστω και την οικονομική.

Περί «συναινετικής αναδιάρθρωσης» του χρέους

           

                               (εντός της Ευρωζώνης ή με δική μας πρωτοβουλία)

Του Δημήτρη Μάρδα

Αν. καθηγητή Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του ΑΠΘ

www.mardas.gr

Στις ημέρες μας, τον Οκτώβριο του 2011, συζητάμε το κούρεμα μέρους του χρέους των 365,6 δις ευρώ. Στις 2 Φεβρουαρίου του 2011 θέταμε το ακόλουθο ερώτημα αναφορικά με το σενάριο της πτώχευσης της χώρας μας τον Ιανουάριο του 2010!. Καθώς το ερώτημα που τέθηκε μήνες πριν φαίνεται ιδιαίτερα επίκαιρο επαναδημοσιοποιείται. (Έπεται το σχετικό κείμενο).

Πριν από λίγους μήνες η αναφορά στις λέξεις πτώχευση ή χρεοκοπία ή αναδιάρθρωση του χρέους θεωρούταν μια απαγορευμένη σκέψη!. Οι λίβελοι των κυβερνώντων κατά όσων πρότειναν λύσεις με ανάλογο περιεχόμενο, θύμιζαν αφορισμούς της Ιεράς Εξέτασης.

Σήμερα με το αίσιον τέλος του προϋπολογισμού του 2010, οι ψίθυροι για την πολιτική εκείνη που θα οδηγούσε έγκαιρα στην πτώχευση, με οποιαδήποτε μορφή της, υποχωρούν ενόψει των νέων λύσεων που προτείνονται.

Τέτοιες είναι, η «συναινετική επαναδιαπραγμάτευση» του χρέους με τη βοήθεια των προτεινόμενων μηχανισμών στήριξης του ταμείου EFSF, μέσω της επαναγοράς των ελληνικών ομολόγων στο 70% περίπου της ονομαστική τους τιμής. Επίσης η επιμήκυνση αποπληρωμής του δανείου των 110 δις ευρώ σε 30 χρόνια είναι ante portas.

Το ελληνικό μαρτύριο λοιπόν τραβά σε βάθος χρόνου, ενώ νέοι σκληροί μηχανισμοί λιτότητας και εποπτείας των υποχρεωμένων κρατών μεθοδεύονται μαζί με το εν λόγω πακέτο σωτηρίας!. Επανέρχεται λοιπόν δριμύτερη η δεύτερη (ξεχασμένη) ενότητα της απόφασης της Συνόδου Κορυφής της 25^ης Μαρτίου 2010, έμπνευσης Μέρκελ. Τα υπερχρεωμένα κράτη (πιο χρεωμένα σήμερα από ότι πέρυσι), ως ιδιαίτερα ευάλωτα,  δεν έχουν πια άλλη επιλογή παρά να την αποδεχθούν. Διαφορετικά τα όσα ακούγονται για ευνοϊκές ρυθμίσεις εκ μέρους του EFSF, με σκοπό την επαναδιαπραγμάτευση του χρέους τους δεν πρόκειται να τεθούν σε εφαρμογή.  Από την άλλη, το όλο χρονοβόρο εγχείρημα θέτει πολλές προϋποθέσεις και εισάγει κινδύνους αποτυχίας (π.χ. μη επαναγορά ελληνικών ομολόγων στο 70% της τιμής τους, λόγω απροθυμίας των αγορών ή λόγω της απώλειας του  πλεονεκτήματος  του αιφνιδιασμού των αγορών κ.ά.)

Οι εδώ και ένα έτος μακρόσυρτες συζητήσεις περί στήριξης ή μη της υπερχρεωμένης Ελλάδας, οδηγώντας στην ξέφρενη κούρσα των spreads  των ελληνικών δεκαετών ομολόγων, χρέωσαν την επόμενη γενιά με κάτι δις ευρώ τόκους, μέσα σε λίγους μόνο μήνες. Η  όλη κατάσταση λοιπόν ‘έθρεψε’ για τα καλά τις αγορές!!!. Από την άλλη βέβαια χάθηκαν ‘φθηνές’ λύσεις δανεισμού της χώρας.

Οι ατέρμονες συζητήσεις λοιπόν με σκοπό την ‘σωτηρία’ της Ελλάδας από τις 25 Μαρτίου του 2010, εξυπηρέτησαν εσκεμμένα ή μη τα συμφέροντα των αγορών. Γιατί τα όσα συζητούνται σήμερα δεν αποφασίσθηκαν πιο νωρίς; Ποιο είναι σε τελική ανάλυση το κόστος για την Ελλάδα και την ΕΕ – και το κέρδος αντίστοιχα των αγορών – του δήθεν χρόνου ωρίμανσης της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης ή της ίδιας της ηγεσίας της;

Υπενθυμίζεται ότι οι λύσεις που προτείνονται μέσω του EFSF σήμερα για την επαναγορά του χρέους μας κλπ ήταν γνωστές από το 1989, ως παραλλαγή του Σχεδίου Μπρέιντλι, που εισήγαγε την ονομαζόμενη «συναινετική αναδιάρθρωση».

   Δεδομένης της τόσο ρευστής κατάστασης, τίθεται ακολούθως υπό μορφή άσκησης ή συζήτησης ορθότερα, το ερώτημα αναφορικά με το σενάριο της πτώχευσης της χώρας μας όχι σήμερα, αλλά τον Ιανουάριο του 2010!. Μήπως μια τέτοια επιλογή θα μας στοίχιζε λιγότερο;

Η τελευταία θα μπορούσε να μεθοδευτεί ως εξής: Αναλυτικότερα, η τότε νέα κυβέρνηση με τη λήξη του 2009 και ενόψει της επερχόμενης πτώχευσης, μπορούσε να επιδιώξει τη λήψη ενός δανείου του υψηλότερου δυνατού, με τα επιτόκια φυσικά εκείνης της περιόδου. Η κίνηση αυτή θα μπορούσε να συνδυαστεί με την επιλογή ενός νέου στρατηγικού εταίρου εκτός της ΕΕ, εφόσον οι εταίροι μας στην ευρωζώνη ολιγωρούσαν. Οπότε τη θέση του EFSF θα έπαιρνε ο εν λόγω στρατηγικός εταίρος. Υπενθυμίζεται ότι η Κίνα δάνεισε τη Σερβία με επιτόκιο 3,5%.

Με την έλευση του 2010, η (προς πτώχευση) χώρα, θα μεθόδευε ένα δικό της σχέδιο «συναινετικής αναδιάρθρωσης» του χρέους. Με το ανωτέρω δάνειο, θα μεριμνούσε αρχικά για την ύπαρξη κάποιων ποσών ικανών να καλύψουν τα δημοσιονομικά ελλείμματα της τρέχουσας χρονιάς. Κατόπιν, με το πλεόνασμα που θα εξασφάλιζε από το δάνειο αυτό, θα εξυπηρετούσε άμεσα και χωρίς χρονοτριβές, μέρος των πιο πιεστικών πιστωτών μας με την επαναγορά στο 65-70% του χρέους, όπως ακριβώς προτείνεται στις ημέρες μας. Την επόμενη βέβαια χρονιά το αργότερο, η κυβέρνηση έπρεπε να μεριμνούσε για ένα ισοσκελισμένο προϋπολογισμό. Η κα  Μέρκελ εφέτος το Μάρτιο του 2011 θα επιβάλλει στην ουσία αυτό που θα κάναμε εμείς μόνοι μας!

Τα ανωτέρω (εκτός Μνημονίου φυσικά) δεν προϋποθέτουν έξοδο από το ευρώ. Απλά προβλέπουν ‘κούρεμα’ του παλαιού χρέους, με δική μας πρωτοβουλία, οδηγώντας στη μετάθεση αποπληρωμής στο απώτερο μέλλον των παλαιότερων υποχρεώσεων ή εξαναγκάζοντας τις αγορές να ακολουθήσουν μια πολιτική ήπιας αναδιάρθρωσης του χρέους, όμοιας αυτής που προτείνεται σήμερα.

Η πρόταση αυτή, αν και ενέχει ένα υψηλό ρίσκο θα οδηγούσε, εκτός των άλλων, στο ακόλουθο αποτέλεσμα:

Δε θα σερνόταν η Ελλάδα για περισσότερο από μια χρονιά στις πανάκριβες αγορές. Επιπλέον, η αποφασιστικότητα της κυβέρνησης στις συγκεκριμένες επιλογές, θα ασκούσε ισχυρότατες πιέσεις για άμεση σύσταση μηχανισμών στήριξης των προς πτώχευση κρατών στην ΕΕ, περιορίζοντας στο έπακρο τα παιγνίδια των αγορών. Επίσης, όλοι οι εταίροι μας θα επιδίωκαν με τα όσα θα πρότειναν – δηλαδή τα όσα σήμερα προτείνουν μετά από μια ολόκληρη χρονιά– την επιστροφή της Ελλάδας στην ‘ομαλότητα’.

Κύριες προϋποθέσεις επιτυχίας μιας τέτοιας στρατηγικής:

1-      Βαθιά γνώση των σχετικών πολιτικών και των όσων συνεπάγονται, εκ μέρους των υπουργών των εμπλεκομένων με τους εν λόγω χειρισμούς. Το γεγονός ότι κάποιος είναι οικονομολόγος ή πετυχημένος επιχειρηματίας ή απόφοιτος ονομαστού πανεπιστήμιου ή τέλος στέλεχος ενός διεθνούς οργανισμού δεν αποτελεί  εχέγγυο επιτυχίας. Το ζήσαμε κατ’ επανάληψη!

2-      Υψηλές ταχύτητες που θα ‘ξεσκούριαζαν’ το σκέλος της ανάπτυξης και το ΕΣΠΑ, δε θα καθυστερούσαν το συμμάζεμα εκείνο της οικονομίας σε χώρους όπου κυριαρχούν οι κομματικοί στρατοί (βλ. ΔΕΚΟ) ή στους Δήμους ή στο χώρο της Υγείας.

3-      Ο αρχηγός της κυβέρνησης έπρεπε να έχει γερά νεύρα που θα τον βοηθούσαν να αντιμετωπίσει την κατακραυγή –αν όχι τις απειλές– όλων όσων θα ζημιώνονταν πρόσκαιρα. Το πολιτικό πόκερ από την άλλη θα ήταν ιδιαίτερα σκληρό, λόγω της συμμετοχής της χώρας στην ευρωζώνη, που εκ των πραγμάτων εισάγει μια μορφή συνεννόησης με τους υπολοίπους εταίρους.

4-      Οι υπουργοί, υφυπουργοί και διοικητές οργανισμών θα ήταν αναγκαστικά οι άριστοι. Θα πολεμούσαμε πια με τους καλύτερους ‘στρατηγούς’ και όχι με τους ‘αυλικούς του κάθε παλατιού’ ή των ‘κολλητών’ των βαρόνων υπουργών της χώρας.

5-      Η συνεννόηση της κυβέρνησης με τα πολιτικά κόμματα της χώρας στην εμπόλεμη αυτή κατάσταση, ως προαπαιτούμενο, θα τερμάτιζε την πολιτική υποκρισία και τον αριβισμό.

 «Θα πτωχεύαμε τον Ιανουάριο του 2010 με τις τσέπες γεμάτες και με το μαύρο χρήμα στα σεντούκια μας. Αντίθετα τώρα, ως έρμαιο των αγορών και των επιλογών τρίτων, είμαστε περισσότερο αδύναμοι από ότι πέρυσι και πιο ευάλωτοι σε κάθε σκοπιμότητα, με τρύπιες τις τσέπες και τα σεντούκια αδειανά, βλέποντας να κλείνει η μία επιχείρηση μετά την άλλη λόγω των χωρίς τελειωμό φορολογικών βαρών», ισχυρίζονται πολλοί έμπειροι παίχτες της αγοράς.

Τι σημαίνει το «κούρεμα» 50% …

Την πληροφορία ότι ο ιδιωτικός τραπεζικός τομέας συμφώνησε, μέσω του IIF σε ένα κούρεμα το ελληνικών ομολόγων κατά 50-55% δημοσιεύει κατ’ αποκλειστικότητα η έγκυρη γαλλική εφημερίδα Les Echos, σε πρώτο θέμα της ιστοσελίδας της. Επίσης αναφέρει ότι  το κόστος για τις γαλλικές τράπεζες θα είναι «διαχειρίσιμο», ενώ έγινε σαφές ότι το ελληνικό χρέος δεν θα μπορούσε να καταστεί βιώσιμο με το ποσοστό «κουρέματος» 21% που είχε αποφασιστεί στα πλαίσια της Συνόδου Κορυφής  της 21ης Ιουλίου. Σύμφωνα με τους Financial Times, σημαντικό ρόλο στην διαμόρφωση των εξελίξεων και το ύψος του ελληνικού κουρέματος, έχει παίξει η «άκρως εμπιστευτική» έκθεση της Τρόικα, για τη βιωσιμότητα του χρέους. Στην έκθεση υποδεικνύεται ως μόνη λύση προκειμένου να μην απαιτηθεί δυσανάλογη αύξηση των πρόσθετων διακρατικών δανείων προς την Ελλάδα, σε σχέση με τις αποφάσεις της 21ης Ιουλίου το κούρεμα του ελληνικού χρέους σε ποσοστό 50%, ή και 60%. Αν το κούρεμα φθάσει το 50% υπολογίζεται ότι το ελληνικό χρέος θα είναι στο 120% του ΑΕΠ το 2020, ενώ αν το κούρεμα γίνει στο 60% το χρέος θα ανέλθει το ίδιο έτος, στο 110% του ΑΕΠ. Οι συνέπειες είναι ότι η Ελλάδα υπό αυτές τις συνθήκες δεν θα μπορέσει να επιστρέψει στις αγορές πριν το 2021 και ότι ενδεχομένως θα απαιτηθεί εντατικοποίηση του προγράμματος αξιοποίησης της κρατικής περιουσίας (πιθανώς σε μια παραλλαγή του γνωστού πλέον σχεδίου Eureca).

Για τις ελληνικές τράπεζες ένα «κούρεμα» 50% σημαίνει συνολικά 15 δις ευρώ ζημίες, περίπου 6 δις ευρώ ζημιά από το κούρεμα του 21% και επιπλέον άλλα 9 δις ευρώ αν το συνολικό κούρεμα μέσω του PSI φθάσει στο 50%. Αν το κούρεμα αποφασισθεί στο 60% οι ζημίες υπολογίζονται σε 18 δις ευρώ. Οι τράπεζες διασφαλίζονται έναντι αυτών των ζημιών με τη χρήση του  Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας. Το ύψος του κουρέματος θα δείξει ποιες και πόσες ελληνικές τράπεζες θα προσφύγουν στο ταμείο. Ο άμισθος σύμβουλος του Πρωθυπουργού Λουκάς Παπαδήμος σε άρθρο του στους Financial Times σημειώνει, το 30% του χρέους (η ονομαστική αξία του οποίου στο τέλος Ιουλίου ήταν 366 δισ. ευρώ) ανήκει σε Έλληνες, κυρίως τράπεζες, ασφαλιστικά και συνταξιοδοτικά ταμεία. Ένα σημαντικό «κούρεμα» του χρέους θα οδηγούσε τους οργανισμούς αυτούς σε αναζήτηση κρατικής βοήθειας.

Ας εξετάσουμε τι σημαίνει το «κούρεμα» 50%  στην καθημερινότητά μας:

·         Για τις καταθέσεις δεν θα υπάρξει πρόβλημα, όπως τουλάχιστον διαβεβαιώνουν τραπεζικά στελέχη. Πρόβλημα ίσως να υπάρξει εάν για «ψυχολογικούς» κυρίως λόγους σπεύσουν οι καταθέτες να αποσύρουν μαζικά τα χρήματά τους από τις τράπεζες, αν και δεν θα υπάρχει λόγος αυτό να συμβεί. Στην περίπτωση αυτή δεν αποκλείεται να εφαρμοστούν μέτρα όπως το πλαφόν στα όρια αναλήψεων, έστω και για μικρό χρονικό διάστημα.  

·         Η έλλειψη ρευστότητας στις τράπεζες ίσως να τις οδηγήσει στη διακοπή κάθε πιστωτικής ενέργειας, μέχρι να ξεκαθαρίσει η κατάσταση. Εάν το EFSF τις ενισχύσει άμεσα με ρευστότητα, το πρόβλημα θα είναι ασήμαντο ή μικρής διάρκειας. Εάν διαρκέσει, δεν αποκλείεται να διακοπούν και οι «ανοιχτές» γραμμές πίστωσης, καθώς και η δυνατότητα οιασδήποτε χρήσης των πιστωτικών καρτών. Οι  τράπεζες θα σταματήσουν να χορηγούν πιστώσεις για κάποιο χρονικό διάστημα, αλλά θα συνεχίσουν να ζητούν την αποπληρωμή των παλαιών δανείων τους. Θα υπάρξει όμως συντονισμένη προσπάθεια ρύθμισης των  παλαιών δανείων, με επιμήκυνση του χρόνου αποπληρωμής τους ή με καταβολή μόνο των τόκων για ένα χρονικό διάστημα, ώστε να μην καταρρεύσει από την αδυναμία πληρωμών των οφειλετών όλο το χρηματοοικονομικό σύστημα.

·         Αρχικά στον ιδιωτικό τομέα της οικονομίας, δεν αναμένεται να δημιουργηθεί πρόβλημα ή εάν συμβεί θα αφορά τις μικρές επιχειρήσεις που αντλούν τη ρευστότητά τους από την τραπεζική χρηματοδότηση. Η εσωτερική υποτίμηση κατά 50% ενδέχεται να οδηγήσει σε μειώσεις μισθών και ομαδικές απολύσεις. Στο Δημόσιο τομέα, εκτός από τα μέτρα που ήδη έχουν ληφθεί, πιθανότατα να χρειαστεί να ληφθούν και επιπρόσθετα. Εάν επίσης προηγηθεί μερική στάση πληρωμών πριν από το επίσημο «κούρεμα», ίσως υπάρξει καθυστέρηση λίγων εβδομάδων έως ενός μήνα στην καταβολή μισθών και συντάξεων. Το κύριο όμως πρόβλημα με τις συντάξεις συνδέεται άμεσα  με τη βιωσιμότητα των ασφαλιστικών ταμείων σε βάθος χρόνου, καθώς θα υποστούν μεγάλες ζημιές από τα «κουρεμένα ομόλογα τους» και θα χρειασθούν κρατική ενίσχυση για να συνεχίσουν να λειτουργούν.

·         Από την στιγμή που θα υπάρξει «ελεγχόμενη χρεοκοπία» και η Ελλάδα θα παραμείνει στην ευρωζώνη, δεν θα υπάρξει κανένα πρόβλημα εφοδιασμού από εισαγόμενα είδη πρώτης ανάγκης και λειτουργίας της αγοράς. Οι τιμές όμως των αγαθών αναμένεται να έχουν πτωτική πορεία ώστε και αυτές να προσαρμοστούν βαθμιαία στη αντίστοιχη μείωση του βιοτικού επιπέδου της χώρας, σε μια από τις ελάχιστες θετικές συνέπειες της χρεοκοπίας μας.

·         Οι τιμές των ακινήτων θα προσαρμοσθούν με σημαντική πτώση, σε εφαρμογή του νόμου προσφοράς και ζήτησης. Όσοι ιδιοκτήτες αγόρασαν κατοικία με δάνειο θα διαπιστώσουν να αυξάνεται  το ποσοστό του εισοδήματος που θα πρέπει να διαθέσουν για την αποπληρωμή του στεγαστικού τους δάνειου σε βάθος χρόνου, ενώ την ίδια στιγμή που η αξία του ακινήτου τους, λόγω έλλειψης αγοραστών,  θα μειώνεται σημαντικά ακολουθώντας τους νόμους της αγοράς.

·         Οι αμοιβές των υπηρεσιών θα ακολουθήσουν τη γενικότερη πτωτική πορεία της οικονομικής ζωής. Θα μειωθούν βαθμιαία ώστε να βρίσκονται σε αντιστοιχία με τη μείωση του βιοτικού επιπέδου της χώρας. Άλλωστε είναι ο οικονομικός κλάδος όπου αναμένεται να λειτουργήσει άμεσα ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης.

·         Οι κάτοχοι ομολόγων θα είναι οι πρώτοι που θα υποστούν τις συνέπειες του κουρέματος και θα δουν άμεσα τα περιουσιακά τους στοιχεία να μειώνεται στο 50% της αξίας τους. Οι κάτοχοι μετοχών και μεριδίων σε μετοχές και ομόλογα θα υποστούν αρχικά ένα σοκ από την ενδεχόμενη περεταίρω απαξίωση τους στο χρηματιστήριο. Βεβαίως υπάρχει η εκδοχή που αναφέρει ότι το ελληνικό χρηματιστήριο έχει ήδη απορροφήσει  το αναμενόμενο «κούρεμα» και δεν θα υποστεί άλλες σημαντικές απώλειες της αξίας του.

Γιατί μας κουρεύουν τελικά:

·         Είναι ξεκάθαρο πως το οποιοδήποτε κούρεμα αποτελεί χρεοκοπία, δηλαδή ουσιαστικά και τυπικά όλοι αποδέχονται πως σήμερα η Ελλάδα δεν μπορεί να αποπληρώσει το χρέος της.

·         Επειδή εκτιμούν ότι η μη ελεγχόμενη  χρεοκοπία της Ελλάδας και έξοδος της από την ευρωζώνη θα σήμαινε παγκόσμιο ντόμινο, φαίνεται πως επέλεξαν για τη χώρα μας την ελεγχόμενη χρεοκοπία εντός της ευρωζώνης, κάτι που δεν έχει ξανασυμβεί ποτέ στο παρελθόν, δηλαδή σε όλους εμάς θα δοκιμαστούν για πρώτη φορά οι νέες οικονομικές θεωρίες και εφαρμογές.

·         Σύμφωνα με ανταπόκριση του Πρακτορείου Reuters, οι ΗΠΑ και η Κίνα είναι οι δύο βασικές χώρες συνεπικουρούμενες από τον  Καναδά και την Αυστραλία οι οποίες πιέζουν για τη συγκεκριμένη λύση απαιτώντας ουσιαστικά από τους ευρωπαίους  να προχωρήσουν άμεσα στο ελληνικό κούρεμα και την ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF), ώστε να τερματιστεί η επέκταση της κρίσης. Για το λόγο αυτό ζητούν οι αποφάσεις να υλοποιηθούν μέχρι τη διεξαγωγή της Συνόδου των χωρών του G20 στη Γαλλία τον επόμενο μήνα.         

Η διετία που άλλαξε τη ζωή μας…

Άλλο ένα Σαββατοκύριακο αγωνίας πλησιάζει στο τέλος του και άλλη μια εβδομάδα αβεβαιότητας  ξεκινά μετά την συνάντηση των Ευρωπαίων Υπουργών Οικονομικών, παρά το γεγονός ότι η έκτη δόση θα  μας δοθεί τελικά. Η Σύνοδος Κορυφής την Κυριακή ή μάλλον πιθανότερα την Τετάρτη, θα αποφασίσει για μας  χωρίς εμάς για το «κούρεμα» του χρέους και αν θα οδηγηθούμε τελικά στο τυπικό γεγονός της «πτώχευσης» ελεγχόμενης ή όχι. Η Ελλάδα, πιεζόμενη από τα κράτη-μέλη της ΕΕ και δανειστές της, αναγκάστηκε να λάβει δημοσιονομικά μέτρα τα οποία τελικά επηρεάζουν άμεσα τους νέους, τους άνεργους, τους μισθωτούς, τους συνταξιούχους και βυθίζουν εν τέλει στην απόγνωση και την απελπισία το μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού της χώρας.

Το μήνυμα από τις πλούσιες χώρες, δανειστές μας, είναι σαφές αυτή τη φορά. Οι χώρες – παραβάτες θα πρέπει να κάνουν « πολυετείς προσπάθειες για να πετύχουν δημοσιονομική προσαρμογή, να ισοσκελίσουν τον προϋπολογισμό τους, να πετύχουν πρωτογενή πλεονάσματα, να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητα και να είναι έτοιμες για την τιμωρία και για έναν επίτροπο να τις ελέγχει αν δεν συμμορφωθούν». Ασκείται δε ιδιαίτερη πίεση αυτό να περάσει μέσα από την τροποποίηση των Συνθηκών της ΕΕ. Αλλά και οι πλούσιες χώρες-δανειστές παράλληλα θα πρέπει να περιορίσουν «τις δημοσιονομικές δαπάνες, να δεσμευτούν με ένα όριο χρέους στο Σύνταγμά τους, να διατηρήσουν σε χαμηλά επίπεδα τους μισθούς και να φροντίσουν να επιτύχουν αξιοπρεπείς ρυθμούς ανάπτυξης».

Στην πράξη όλα αυτά επηρεάζουν άμεσα τη ζωή εκατομμυρίων οικογενειών  οι οποίες ανήκαν  στη μεσαία εισοδηματική τάξη, είχαν μια ασφαλή εργασία ή εγγυημένη σύνταξη, ήταν ιδιοκτήτες ακινήτων και κινητών, είχαν τακτοποιήσει τις δανειακές υποχρεώσεις τους, και με πανεπιστημιακή μόρφωση ή αυξημένη επαγγελματική εμπειρία. Όλα αυτά τα άτομα θα διαπιστώσουν σύντομα, αν δεν τους έχει ήδη συμβεί, τη ζωή τους να βουλιάζει από τη μείωση των αποδοχών τους, από την υψηλή φορολόγηση και από την απαξίωση των περιουσιακών τους στοιχείων.

Την τελευταία διετία το επίπεδο διαβίωσης έχει αλλάξει για τους Έλληνες, αλλά και πολλούς Ευρωπαίους, ασχέτως αν αυτοί κατοικούν στον πλούσιο Βορρά, τον φτωχό και άσωτο Νότο ή στη νεοφώτιστη στο καπιταλιστικό σύστημα Ανατολική Ευρώπη. Δυστυχώς κάθε Σύνοδος Κορυφής ,στο όνομα της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας, καταργεί τα δικαιώματα και κατακτήσεις  που είχαν αποκτηθεί από τους εργαζόμενους  με αγώνες σε βάθος δεκαετιών τον προηγούμενο αιώνα. Αυτό στη χώρα μας είναι ιδιαίτερα έντονο στο σύνολο της κοινωνίας γιατί συνδέεται με ένα αδύναμο, ασταθές , ανοργάνωτο και «άπορο» κοινωνικό κράτος.

Το επίπεδο μεταξύ υψηλών και χαμηλών εισοδημάτων στην Ευρώπη, αλλά ιδιαίτερα στη Ελλάδα, διευρύνεται συνεχώς μετά από τα νέα μέτρα που λαμβάνονται στις Συνόδους Κορυφής  για το σύνολο της ΕΕ ή αποκλειστικά στη χώρας μας με παρότρυνση της τρόικας για να ικανοποιηθούν οι δανειστές μας. Οι συνεχείς μειώσεις των εισοδημάτων, την τελευταία διετία, συμπιέζουν με επώδυνο τρόπο τη μεσαία κοινωνική τάξη, η οποία αποτελούσε και αποτελεί το στυλοβάτη της ελληνικής οικονομίας, και την ωθούν προς τα κατώτερα εισοδηματικά επίπεδα με απρόβλεπτες κοινωνικές συνέπειες.

Δυστυχώς «επτωχεύσαμεν»…αλλά…

Η υπογραφή από την Ελληνική Κυβέρνηση του Μνημονίου τον Μάιο του 2010 ουσιαστικά σηματοδότησε και την πτώχευση μιας χώρας ανίκανης να ικανοποιήσει πλέον τα λειτουργικά της έξοδα, αλλά και τους δανειστές της. Αν κάποιος παρατηρήσει επίσης τα γεγονότα από την ένταξη της χώρας μας στην Ευρωζώνη μέχρι σήμερα, θα διαπιστώσει τη συνεχή καθοδική πορεία της στους οικονομικούς δείκτες σχεδόν όλων των τομέων της παραγωγικής ζωής.

Σήμερα οι παράμετροι των εξελίξεων για την τυπική πορεία της χώρας μας, ως προς το πώς θα πτωχεύσουμε, βρίσκονται στα χέρια των ευρωπαίων ηγετών και ιδιαίτερα στην απόφαση που θα ληφθεί για την διευθέτηση του ελληνικού χρέους. Η επιλογή του ύψους του ποσοστού του  «κουρέματος»  είναι καθοριστικό για το μέλλον της χώρας και για το χρόνο που θα απαιτηθεί να ορθοποδήσει οικονομικά και να επανέλθει στις διεθνείς αγορές χρήματος.

Δυστυχώς το πολιτικό σύστημα της χώρας έχει απολέσει κάθε εμπιστοσύνη στη γραφειοκρατία των Βρυξελλών με αποτέλεσμα η κάθε λύση, αλλά και οικονομική βοήθεια να δίδεται με εξαιρετικά επώδυνους όρους. Το μείζον όμως πολιτικό θέμα είναι με πρόσχημα την ευρωπαϊκή δημοσιοοικονομική σταθερότητα  και των έλεγχο του προϋπολογισμού, να απαιτείται η εκχώρηση της εθνικής κυριαρχίας.

Αυτό είναι ένα εθνικό ζήτημα που απαιτεί την διαχείρισή του από το σύνολο του πολιτικού κόσμου ή έστω από τα δύο πολιτικά κόμματα εξουσίας. Η Ελλάδα πρέπει να απαντήσει στην Ευρωπαϊκή Σύνοδο Κορυφής με μια ενιαία ισχυρή φωνή και να εκπέμψει ένα ισχυρό μήνυμα αποφασιστικότητας σε μια εξαιρετικά δύσκολη και κρίσιμη διαπραγμάτευση για το μέλλον του λαού της.

Ο Ελληνικός λαός πρέπει να αφυπνιστεί και να κατανοήσει πλήρως ότι η οικονομική τραγωδία την οποία βιώνει η χώρα και οι περισσότεροι πολίτες έχει αποκτήσει μόνιμο χαρακτήρα. Ακόμη και με άμεση επιτυχία των μέτρων που έχουν ληφθεί ή πρόκειται να ληφθούν μελλοντικά, θα απαιτηθεί μια δεκαετία προσπαθειών για να επανέλθουμε σε ικανοποιητικό οικονομικό επίπεδο ως χώρα και ως νοικοκυριά.

Όλος ο πολιτικός κόσμος, οι διαμορφωτές της κοινής γνώμης, οι συνδικαλιστές και γενικά οι εκπρόσωποι του λαού σε κάθε επίπεδο πρέπει να κατανοήσουν ότι δυστυχώς δεν φθάσαμε στο «πάτο» του βαρελιού. Αυτά που συμβαίνουν είναι τραγικά. αλλά δεν είναι τα χειρότερα μπροστά σε όσα μπορούν να συμβούν στη χώρα και τους Έλληνες όπως η αποπομπή μας από την Ευρωζώνη. Και να κάποιοι την ευαγγελίζονται, ας δουν τι έχει συμβεί διαχρονικά στις χώρες που έχουν «πτωχεύσει» χωρίς να διαθέτουν εθνικές πηγές παραγωγής.

Είναι ίσως η τελευταία ευκαιρία αυτοί που κρατούν στα χέρια τους τις τύχες αυτού του λαού να αναλάβουν τις ευθύνες τους και να απαντήσουν στους Ευρωπαίους άμεσα με μια ενιαία φωνή και στόχο. Διαφορετικά ο σύνδικος της πτώχευσης θα διαβεί το κατώφλι της χώρας μας.

Το ασφαλιστικό μας πρόβλημα

Είναι γεγονός ότι το σημερινό ελληνικό συνταξιοδοτικό μοντέλο καταρρέει. Και το λογαριασμό καλούνται πληρώσουν εκτός από εμάς, τα παιδιά και τα εγγόνια μας. Το ελληνικό δημόσιο, εκτός από τα 375 δις ευρώ που οφείλει στους δανειστές μας, επιπλέον χρωστά περίπου ένα ανάλογο ποσό και στα ασφαλιστικά ταμεία  και αυτό προκύπτει από την πολυετή χρήση των αποθεματικών τους, για να είναι δυνατή η χρηματοδότηση των ελλειμμάτων που δημιουργούσε το κομματικό κράτος και η γενικευμένη εκτός ορίων σπατάλη εξυπηρέτησης της κομματικής, της πελατειακής και της ψηφοθηρικής τους βάσης.

Επιπρόσθετα, παρά τις όποιες εποικοδομητικές προτάσεις για το ασφαλιστικό, το πελατειακό πολιτικό σύστημα απαιτούσε από τα ασφαλιστικά ταμεία να επενδύουν αποκλειστικά σε ομόλογα του ελληνικού Δημοσίου εκτός από τις υποχρεωτικές άτοκες καταθέσεις τους στην Τράπεζα της Ελλάδος. Βέβαια αργότερα επετράπη και ένα ποσοστό να επενδύεται σε πρωτεύοντες μετοχές του χρηματιστηρίου Αθηνών. Δυστυχώς τα αποτελέσματα αυτής της πολιτικής σήμερα αποδεικνύονται καταστροφικά. Τα ελληνικά ασφαλιστικά ταμεία διαθέτουν σήμερα ομόλογα μειωμένης αξίας του ελληνικού Δημοσίου και απαξιωμένες μετοχές του ελληνικού χρηματιστηρίου, ενώ για να πληρώσουν τις τρέχουσες συντάξεις και λοιπές υποχρεώσεις τους, απαιτούνται σήμερα περί τα 18-20 δις ευρώ ετησίως. Το ποσό αναμένεται να αυξηθεί λόγω της συνεχιζόμενης, με πολιτικές ή και άλλες διατάξεις, τάσης να οδηγούνται αναγκαστικά όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι στη σύνταξη με πλασματικά χρόνια αλλά και με μειωμένες εισφορές.

Αν εξετάσουμε το θέμα από χρηματοοικονομικής πλευράς τότε διαπιστώνουμε ότι ενώ το πρόβλημα του δημοσίου χρέους μπορεί να αντιμετωπισθεί με «κούρεμα» ή με τη χρονική επιμήκυνσή του και με μικρότερο επιτόκιο, το αντίστοιχο πρόβλημα του ασφαλιστικού χρέους δεν μπορεί να επιλυθεί δυστυχώς με τον ίδιο τρόπο. Οι συνταξιούχοι χρειάζονται σύνταξη που θα τούς επιτρέπει να ζουν με τις τότε τρέχουσες τιμές τα επόμενα είκοσι και παραπάνω χρόνια και όχι με τις σημερινές. Αν τα χρήματα που είχαν καταβάλλει ως εισφορές είχαν αξιοποιηθεί και συνέχιζαν να αξιοποιούνται ικανοποιητικά, θα μπορούσαν να τους εξασφαλίσουν αναλογικά μία αξιοπρεπή μακροχρόνια σύνταξη σε τρέχουσες τιμές. Τα χρήματα όμως δεν υπάρχουν στα ασφαλιστικά ταμεία και τα καταβάλλουν με τις εισφορές τους  οι σημερινοί και οι αυριανοί εργαζόμενοι. Το ιδιαίτερο αυτό γεγονός δεν απασχόλησε τις πολιτικές και συνδικαλιστικές δυνάμεις, που απέτρεψαν τις όποιες προσπάθειες για ασφαλιστική μεταρρύθμιση στο παρελθόν και παράλληλα λοιδορούσαν όσους υποστήριζαν ότι το ασφαλιστικό είναι ίσως το πιο κρίσιμο πρόβλημα της χώρας μας.

Από τα τη διασπάθιση των εισφορών των σημερινών συνταξιούχων, θα φθάσουμε πιθανώς, στις τα κλεμμένες εισφορές των παιδιών και των εγγονιών μας. Σε αυτό το ηθικό δίλημμα μας οδήγησαν με τις πολιτικές τους οι πολιτικοί και συνδικαλιστικοί υπεύθυνοι τα τελευταία χρόνια στη χώρα. Αυτή την «πολιτική» πληρώνει σήμερα ο κάθε Έλληνας εργαζόμενος και συνταξιούχος, ενώ ο οριστικός λογαριασμός του ασφαλιστικού δεν έχει ακόμα οριστικοποιηθεί. Υπό αυτή την έννοια, τα χειρότερα ίσως να έπονται…