Για ποια Ευρώπη…

Η ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) την 1^η Νοεμβρίου  του 1993 στο Μάαστριχ της Ολλανδίας, συμφωνήθηκε από δώδεκα χώρες, ενώ σήμερα αποτελεί την οικονομική - πολιτική ένωση είκοσι οκτώ(!) ευρωπαϊκών κρατών. Η ΕΕ έχει δημιουργήσει την εσωτερική της αγορά με ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων, εμπορευμάτων, υπηρεσιών και κεφαλαίων, διαθέτει κοινή αγροτική και αλιευτική πολιτική, κοινή εμπορική πολιτική προς τις τρίτες χώρες, όπως επίσης και thnπεριφερειακή πολιτική για την υποστήριξη των φτωχότερων περιφερειών της.

Βασική επιδίωξη της ΕΕ είναι να αποτελέσει σύμφωνα με τη συνθήκη ίδρυσής της «Χώρο Ελευθερίας, Ασφάλειας και Δικαιοσύνης», μέσα από τον οποίο τα κράτη μέλη της θα συνεργάζονται στενά σχετικά με τις γενικές πολιτικές, τους ελέγχους στα σύνορα (εσωτερικά και εξωτερικά), το άσυλο, τη μετανάστευση, τη δικαστική συνεργασία σε αστικές και ποινικές υποθέσεις και την αστυνομική συνεργασία. Επίσης η EE αποφασίστηκε να προωθεί την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας, η οποία όμως προς το παρόν υφίσταται μόνο σε διακυβερνητικό επίπεδο.

Από την ίδρυση το 1993 της η ΕΕ, εισήγαγε για πρώτη φορά την έννοια της  Ευρωπαϊκής Ιθαγένειας. Έτσι οι πολίτες των κρατών μελών της είναι παράλληλα και πολίτες της ΕΕ, δηλαδή μπορούν, μεταξύ άλλων, να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στο έδαφός των κρατών μελών και να εκλέγουν ή/και να εκλέγονται κάθε πέντε έτη στις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Παράλληλα οι έλεγχοι των διαβατηρίων στα εσωτερικά σύνορα της ΕΕ καταργήθηκαν από τα κράτη μέλη τα οποία αποδέχτηκαν τη γνωστή σε όλους, Συμφωνία του Σένγκεν.

Η ΕΕ στα πλαίσια της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ) εισήγαγε το ενιαίο νόμισμα, το ευρώ, που έχει υιοθετηθεί από δεκαεννέα κράτη μέλη μέχρι σήμερα. Η νομισματική πολιτική της ευρωζώνης αποτελεί ευθύνη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), η οποία διοικείται από τον πρόεδρο και το συμβούλιο των επικεφαλής των εθνικών κεντρικών τραπεζών. Το βασικό καθήκον της ΕΚΤ είναι να διατηρεί τον έλεγχο του πληθωρισμού. Τα κράτη-μέλη αντίστοιχα έχουν «μεταβιβάσει» στην ΕΕ όλα τα παραπάνω, εθνικά κυριαρχικά τους δικαιώματα.

Αν και δεν υπάρχει κοινή εκπροσώπηση, διακυβέρνηση ή δημοσιονομική πολιτική στη νομισματική ένωση, υφίσταται κάποια μορφή συνεργασίας, η οποία λαμβάνει χώρα μέσω του Eurogroup, το οποίο παίρνει πολιτικές αποφάσεις σχετικά με την Ευρωζώνη (ΟΝΕ) και το ευρώ. Το άτυπο όργανο Eurogroup, αποτελείται από τους υπουργούς οικονομικών των κρατών μελών της Ευρωζώνης, αλλά σε έκτακτες καταστάσεις, συνηθίζεται και οι εθνικοί ηγέτες των κρατών μελών της ΕΕ να αποφασίζουν επίσης για τα σοβαρά θέματα που απασχολούν το Eurogroup.

Η Διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση 2007-2008, υποχρέωσε την Ευρωζώνη να καθιερώσει και να χρησιμοποιήσει μεθόδους για τη χορήγηση δανείων έκτακτης ανάγκης σε κράτη μέλη της, ως αντάλλαγμα για την θέσπιση οικονομικών μεταρρυθμίσεων (γνωστές ως μνημόνια). Η Ευρωζώνη έχει επίσης θεσπίσει την περιορισμένη δημοσιονομική ενοποίηση, όπως είναι η αναθεώρηση των κονδυλίων του κάθε ενός εθνικού προϋπολογισμού από τα υπόλοιπα κράτη μέλη της. Το θέμα είναι σαφώς πολιτικό και βρίσκεται ακόμη σε συζήτηση ως προς τις διατάξεις του.

Ο πρωταρχικός στόχος της σταθερότητας έχει επιτευχθεί, ενώ επιπλέον η ΕΕ θεωρείται χώρος με υψηλό επίπεδο ευημερίας, δημοκρατίας και ατομικών δικαιωμάτων, παρά τα προβλήματα που αντιμετωπίζει. Δυστυχώς διάφορες εσωτερικές και εξωτερικές,  αλλά και αλληλοτροφοδοτούμενες κρίσεις έχουν αλλοιώσει τη φυσιογνωμία της ΕΕ. Η αλληλεγγύη και το ευρωπαϊκό όραμα, ιδιαίτερα στον κοινωνικό τομέα, έχουν ξεθωριάσει εμπρός σε μικρά εθνικά συμφέροντα οικονομικά αλλά και πολιτικά, με πολλαπλές συνέπειες.

Είναι γεγονός ότι η ευρωπαϊκή ενοποίηση έχει προχωρήσει ιστορικά μέσα από την επίλυση κρίσεων. Αναμένεται ότι και σήμερα η ΕΕ θα ξεπεράσει τις κρίσεις αυτές μέσα από πολιτικές,  προσαρμογές και δράσεις, οι οποίες ίσως να οδηγούν σε βαθύτερη ενοποίηση. Αυτές θα πρέπει να τις προωθήσουν οι «μεγάλες χώρες μέλη», οι οποίες έχουν κάνει τεράστια πολιτικοοικονομική επένδυση επάνω στο σχέδιο αυτό. Η υπέρβαση όμως της κρίσης πιθανότατα δεν θα γίνει με ενοποιητική «έκρηξη», όσο επιθυμητό κι αν είναι αυτό. Θα γίνει με σταδιακά βήματα και σε βάθος χρόνου όπως συνηθίζεται στην ΕΕ.

Η νέα ΕΕ η οποία θα προκύψει θα είναι σαφώς διαφορετική. Θα αποτελείται  από «δύο επίπεδα διαφοροποιημένης ολοκλήρωσης». Μια ομάδα κρατών (κυρίως τα κράτη - μέλη της ευρωζώνης) θα προχωρήσουν σε βαθύτερη ενοποίηση, κάποια άλλα θα παραμείνουν σε χαλαρό σχήμα ενοποίησης, ενώ ένα ή δύο κράτη δεν αποκλείεται να αποχωρήσουν, αλλά και κάποια άλλα θα προστεθούν ως νέα μέλη. Επομένως η κρίση μπορεί να είναι πολύπλευρη και βαθιά, αλλά η αναζωογόνηση της ΕΕ, να αποτελεί το επιθυμητό αποτέλεσμά της. Η μελλοντική στρατηγική της ΕΕ ανάλογα με την κατεύθυνσή της, είτε προς τη διατήρηση της αυστηρής δημοσιονομικής λιτότητας με τις γνωστές συνέπειές της, είτε με νέα επανεκκίνηση της, θα δείξει όχι μόνο το δρόμο αλλά και το τέλος του.

Η Ελλάδα της κρίσης βρίσκεται ανάμεσα στις προκλήσεις του εξευρωπαϊσμού της και του  «εγκαταλείπω την Ευρώπη». Έτσι  δημιουργούνται ερωτήματα για τη μελλοντική θέση της στην ΕΕ και την ευρωζώνη. Τα πιθανά σενάρια είναι: η χώρα να εκδιωχθεί/αποχωρήσει από την ευρωζώνη και ίσως και από την ΕΕ, ή να «επανέλθει» στον εσωτερικό πυρήνα της ΕΕ, την ευρωζώνη,  ως ένα ισχυρό, ισότιμο  και κυρίως κανονικό κράτος μέλος ή να παραμείνει στην ευρωζώνη, μέσα στην οποία θα συντηρείται ως περίπτωση «αποτυχημένου κράτους» με ότι συνεπάγεται αυτό.

Σε τελευταία ανάλυση, «τα πάντα ανήκουν στις αποφάσεις των λαών της Ευρώπης» και το πρόσφατο δημοψήφισμα εξόδου (Brexit) από το λαό του Ηνωμένου Βασιλείου ξεκινά με την είσοδο και της ΕΕ σε αχαρτογράφητα μονοπάτια. Ίσως όμως να αποτελέσει και το έναυσμα η ΕΕ να αλλάξει πορεία και να ξεκινήσει μία νέα περίοδο ευημερίας και προόδου.Ίδωμεν…